PETROSELINUM-68
Peterselie (Tuinpeterselie) -
Petroselinum crispum
Apium petroselium
Schermbloemigen -
Umbellifereae
|
Peterselie |
Petersilie/ Garten Petersilie/ Gemeine
Petersilie |
Persil cultivé/ Persil |
PETROSELINUM + |
Apium petroselium/ Petroselinum crispum/
Petroselinum hortense/ Apium crispum/ Apium latifolium/ Apium Petroselinum/
Apium vulgare/ Carum Petroselinum/ Petroselinum crispa/ Petroselinum
Petroselinum/ Petroselinum sativum |
Common Parsley/ Parsley/ Garden Parsley |
Peterselie is een van de bekendste kruiden die er zijn. De naam is
afkomstig uit het Grieks waar Petros steen betekent. Peterselie groeit namelijk tussen en rondom rotsen. Een oud gezegde luidt: waar peterselie gedijt,
zijn de vrouwen de baas.
Petroselinum: afkomstig uit het Grieks petros, "rots," and selinon betekent
"selderij," - de naam
die Dioscorides gebruikt heeft.
crispa/crispum/crispus: afkomstig uit
het Latijn wat gekruld betekent.
Apium is een oude latijnse naam voor selderij of peterselie(.
Peterselie is een 2-jarige plant en heeft een slanke op peentjes
lijkende wortel.
Dat wil zeggen dat hij het eerste jaar gezaaid wordt en
overwinterd met een bladrozet. De blaadjes
hebben een fijne structuur en zijn heldergroen van kleur.
In het eerste jaar groeit slechts een lage bladrozet met
donkergroene bladeren. In het tweede jaar schiet een ca. 90 cm lange stengel
omhoog met veel bloemschermen met kleine groengele bloemen. In het tweede jaar
gaat de plant bloeien. In juni- juli verschijnen groengele bloemschermen, aan
lange holle stengels van 80 centimeter hoog. Na de bloei sterft de plant
af. Om steeds verse peterselie in
de tuin te hebben moet u dus elk jaar zaaien.
Peterselie met platte bladeren is smakelijker dan de gekrulde
soort. Voor gedroogde peterselie wordt dan ook meestal het platte bladsoort
gebruikt.
Krulpeterselie is een gekruld broertje van de soort, met dezelfde
smaak en geur als de gewone peterselie. Omdat de blaadjes van de krulpeterselie
minder vocht bevatten groeien de blaadjes gekruld.
OPGELET: tijdens het opschieten in bloemstengels
verliest peterselie veel van zijn smaak!!!
Peterselie komt van oorsprong uit Azië en Zuid-Oost Europa en het
Middellandse Zeegebied. In Europa
zijn Duitsland en Frankrijk de grootste producenten. Peterselie groeit echter
ook in bijvoorbeeld Californië.
Bij de Grieken vlocht men peterselie in kransen. Gasten droegen deze tijdens het
feestmaal zodat ze zich fijngevoelig zouden blijven gedragen als ze dronken
werden.
Via de Romeinen die met hun leger naar onze streek trokken, werd
peterselie hier geïntroduceerd. Er
is een oud Duits sprookje dat verteld over een jongen en een meisje, Peter en
Silie genaamd, die voortdurend ruzie maken met elkaar. Toen de tovenaar daar
genoeg van had veranderde hij ze in een plant. Peter werd de wortel en Silie
het loof. In de Pyreneeën gaven de
boeren hun koeien peterselie als voer om ze te beschermen tegen heksen. Tevens dacht men in Frankrijk, Engeland
en Duitsland dat degene die peterselie verplantte zelf spoedig zou sterven.
Voor de Romeinen was peterselie een symbool van de dood, het werd
over graven gestrooid. De langzame groei van de plant werd verklaard door het
bijgeloof dat het zaad eerst zeven keer de grond in moest zakken naar de duivel
voordat het kon groeien.
Ten tijde van Karel de Grote was de bevolking verplicht dit kruid
te kweken (omwille van het gunstig effect op de gezondheid).
De plant groeit het liefst in voedzame enigszins vochtige
grond. Het is ook mogelijk om
peterselie in potten te kweken.
Van peterselie zijn twee soorten bekend:
Blad- of snijpeterselie (Petroselinum crispum spp. crispum)
·
platte bladen : pittiger smaak
·
gekrulde bladen = mospeterselie (garnituur)
Wortelpeterselie (Petroselinum crispum spp. tuberosum), van deze
plant wordt de wortel verbruikt als smaakmaker in de keuken.
Bij de bladpeterselie zijn er de donkere en grof gekrulde types en
de blekere, gekrulde types, ook wel moskrultype genoemd.
Peterselierassen van het grove type hebben een pittiger smaak. Bij
gebruik van de peterselie als garnituur kiezen we echter beter voor een ras van
het moskrultype.
Ideaal is om bij de oogst van peterselie de blaadjes te plukken,
zodat de planten kunnen herschieten. Op die manier hoeven we slechts één
of twee keer per jaar peterselie te planten.
De grond voor peterselie moet humusrijk en vochthoudend zijn en is
best ergens in de halfschaduw gelegen. Peterselie houdt niet van volle
zon
Standplaats
Geef peterselie geen zonnebad, hij groeit liever in halfschaduw.
Een humusrijke en vooral vochthoudende, frisse grond is belangrijk. Plant hem niet in de onmiddellijke
omgeving van wortels. Hij
verdraagt ook geen vers stalmest (verbranding). Zet hem liefst op een perceel grond waar de vorige teelt
geen schermbloemige was (dus niet na de teelt van wortel, selder of dille).
Opkweek
Eerste manier
Zaaien in volle grond kan vanaf begin april tot eind juni. De trage
kiemkracht (4 weken) kan men vervroegen door de zaden een nacht in lauw water
te leggen voor de uitzaai. Dit laatste gebeurt op 20 cm tussen de lijnen en
uitdunnen kan op 10 cm in de rij. Peterselie laat zich niet of nauwelijks
verplanten door zijn pinwortel. De grond moet steeds vochtig gehouden worden
tot de kieming door middel van geperforeerde plastiek of natte jutedoek. Deze
teeltwijze geeft mooie en stevige planten.
Tweede manier
Zaaien in potjes gebeurt vanaf half februari tot half augustus.
Vooral bij de zaai tot mei heeft men in de hobbyserre een ideale
kiemtemperatuur van 20° nodig. Bij de opkweek tot de uitplant 15°. Men zaait 5-10 zaadjes per potje
verdeeld en dekt af met een zaaigrondlaagje of scherp zand van ongeveer een 0,4
cm. Het trucje met het zaad in
lauw water lukt hier ook.
Uitplanten gebeurt wanneer we 4 à 5 jonge blaadjes zien op de jonge
plant. Plantafstand 30 X 20 cm.
Oudere planten uitplanten geeft een moeilijke in groei. Indien men geen grond te beschikking
heeft, geen nood men kan gerust peterselie kweken in potten of bak mits een
regelmatige bijbemesting. Het oogsten gebeurt door het blad te plukken, zo kan
men gans het jaar genieten van een zekere oogst.
Peterselie kan belaagd worden door bladluizen of ook wel
wilgenluizen genoemd (Cavariella aegopodii) genoemd naar zijn
overwinteringplaats op wilgen, deze belaging is typerend voor schermbloemigen,
deze kunnen door hun zuigende monddelen een virus overbrengen waardoor de plant
geel - paars wordt en verdwijnt.
Dit virus (Carrot Mottle virus + Yellow Dwarfvirus) is afkomstig van de
tuinwortel en is zéér moeilijk te bestrijden. Het enige middel dat echt werkt
is preventie, dit door de plantjes na uitplant of kieming af te dekken met
kunst vliesdoek of insectengaas.
Ook de wortelvlieg - waarvan de maden de wortel van de peterselie
aantasten - is een grote vijand, eens aangetast treedt een totale verwelking
van de plant op waarna ze afsterft. Dus een gouden raad: steeds afdekken houdt
de bladluis en wortelvlieg op een stevige afstand en op deze manier is de plant
ook nog wat beschut tegen rechtstreeks zonlicht.
De bemesting is 1kg N/are; 0,75 kg P2O5
per are; 1,25 kg K20 per are. We vullen na iedere snijbeurt aan met 0,4 kg
N/are. Dit betekent bijvoorbeeld
een basisbemesting van 8 kg/are12-12-17 of 12,5 kg/are 8-8-12 en na een
snijbeurt of om de twee maanden een bijbemesting met 1,6 kg/are
ammoniumnitraat of bijvoorbeeld 3 kg/are kalknitraat. Deze bijbemesting
is nodig om de plant te laten herstellen van het regelmatig plukken van de
bladeren. Na de bijbemesting, die we tussen de planten strooien, zonder
de bladeren te raken, geven we best wat water zodat de meststoffen snel
opneembaar worden voor de plant.
Ter plaatse zaaien of in potjes?
Het gemakkelijkst is de teelt in perspot of bloempot. Er wordt
gezaaid bij een vrij hoge temperatuur (20°C), na opkomst houden we
ons bij 15°C. Net zoals bij selder werken we hier met voorgekiemd
zaad. Sommigen gebruiken 5-7 zaden
per potje, anderen geven de voorkeur aan twee zaden per potje om dit
later dan te brengen op één plant per potje. Het voordeel van één plantje
per pot is dat de bladeren veel groter uitgroeien en steviger zijn. Als
je meerdere plantjes per potje toelaat kan je wel iets vroeger oogsten maar
hebben we kleinere en minder stevige bladstelen.
Zaaien in potjes kan vanaf half-februari tot half-augustus.
Natuurlijk kunnen we ook ter plaatse zaaien. Nadeel is wel
de lange kiemduur van peterselie, bij niet voorgekiemd zaad kan dit oplopen tot
vier weken. Daardoor ontstaan er natuurlijk problemen met de onkruiden.
Ook kan droogte tijdens het langdurige kiemproces roet in het eten
gooien. Zeker bij voorgekiemd zaad moeten we de grond continu vochtig
houden.Voordeel van ter plaatse zaaien is de steviger inworteling van de plant
waardoor de plant sterkere en grotere bladeren geeft. Ook de totale bladproductie ligt meestal hoger.
Nadeel van uitzaaien is de grotere kans op aantasting door
wortelvlieg.
Zaaien ter plaatse kan vanaf begin april tot einde juni.
De oogstmomenten liggen dan tussen einde juni en eind november.
De zaaiafstand bedraagt 20 cm tussen de rijen en er wordt na een
eerste plukbeurt gedund tot op 15cm in de rij.
De plantjes worden best in een jong stadium uitgeplant. Dit
wil zeggen dat er twee à drie echte blaadjes aanwezig zijn. Oudere planten
uitplanten geeft problemen met de inworteling en dit blijft het ganse seizoen
merkbaar. Een goede plantafstand is bijvoorbeeld 30cm tussen de rijen en
20cm in de rijen.
Peterselie uitplanten buiten kunnen we vanaf einde maart tot eind
augustus.
De oogstmomenten liggen dan tussen half-juni en eind november.
Insectengaas gebruiken!
Een veelvuldig voorkomende probleem is de vergeling tot
paarsverkleuring van de bladeren bij peterselie, vooral in de zomermaanden. Uit
onderzoek is gebleken dat de eigenlijke oorzaak een virus is. Dit virus
wordt overgebracht door bladluizen. Het bladluisvrij houden van de
peterselie kan deze geelverkleuring kunnen vermijden.
Ook felle zon gecombineerd met slechte beworteling kan dit
fenomeen van geelverkleuring veroorzaken. Ook een aantasting door de
wortelvlieg kan uiteindelijk geelverkleuring van de bladeren veroorzaken. Dit
doordat de maden van de wortelvlieg de wortels van de peterselie aanvreten, wat
zorgt voor afstervend, geel blad.
Een insectengaas over de peterselie
spannen heeft dus een driedubbel nut : tegenhouden van bladluis, tegenhouden
van de wortelvlieg en wat schaduwvorming.
Vervroegen en verlaten van de teelt van peterselie
Peterselie kunnen we de ganse winter door oogsten door eind
september wat peterselie uit te planten in een plastieken of glazen kas.
Als we extra vroeg peterselie wensen in het voorjaar kunnen we
deze begin maart nogmaals uitplanten in een plastieken of glazen kas of in onze
platte bak. Ook een teelt onder agryldoek behoort dan tot de
mogelijkheden.
Inhoudsstoffen:
Gebruikt plantendeel: FRUCTUS APPI HORTENSIS en RADIX PETROSELINI
= RADIX APII HORTENSIS
Peterselie (kruid) bevat:
In de zaden van peterselie zit een etherische olie die het giftig
‘apiol‘ bevat, deze olie wordt dus niet gebruikt in gerechten maar dat middel
zit in veel geneesmiddelen.
De werkzame stoffen zitten in de wortel en de vruchten (zaden)
vrnl. de etherische olie en een glycoside dat apiïne wordt genoemd.
In alle delen van de plant maar vooral
in de vruchten vindt men een etherische olie, die het giftige apiol bevat. Deze kan bij hoge concentraties schade
aan de lever veroorzaken en bij zwangerschap vruchtafdrijvend werken.
Etherische oliën worden gewonnen door stoomdestillatie van het zaad of
stoomdestillatie van het kruid. De
zaadolie is geel tot amberkleurig met een warme kruidige geur. De kruid-olie is
lichtgeel tot groen van kleur met een zware, pittige geur die sterk op de geur
van het verse kruid lijkt.
Alle plantendelen bevatten etherische olie met als bestanddelen
myristicine, apiol en allyltetramethoxybenzol, flavonoiden und cumarinen.
De vruchten bezitten daarnaast nog vette olie met petroselinzuur
en bijbehorende vetzuren, de wortel - zoals vele vertegenwoordigers van
Apiaceae – bevat nog polyacetyleen en het kruid bevat daarnaast nog vitamines en mineralen.
De samenstelling van de etherische olie
van hun vruchten verschillen bij de verschillende ondersoorten zoals:
Medicinale toepassingen:
Gebruik peterselie o.a. bij:
Hier volgen enige toepassingen van Peterselie
bij sproeten en moedervlekken; doe 2 druppels Peterselie op
een vochtig watje en dep hiermee 2x per dag de vlekken.
verdampen: 5-8 druppels peterselie in de aromalamp zijn prettig
bij verdriet en somberheid.
Peterselie bevat veel vitamine A en C en caroteen, het stimuleert de
werking van de spijsverteringsklieren (als maagmiddel en tegen windzucht),
zuivert het bloed, werkt tegen hoofdpijn, nier- en blaassteen en leverkwalen.
In alle delen van de plant zit een stof die een vocht afdrijvende
werking heeft (voor ontwatering)
Recepten:
Thee van peterseliezaad:
Deze thee helpt tegen infecties van de
urinewegen, nieren en spijsverteringsstoornissen.
Een aftreksel van verse blaadjes
Goed voor de spijsvertering, bloedsomloop en werkt verdovend. Het
kruid is bloedzuiverend, eetlustopwekkend en kalmerend.
Is een regulator van menstruatie en ook goed tegen de krampen
ervan. Zelfs bij menstruatiepijn helpt peterselie.
Helpt bij hoofdpijn en leverkwalen, ook nuttig bij nierstenen.
Het kruid heeft ook een heilzame werking bij vermoeide ogen
(kompres).
Bent u wat verdrietig of somber, dan is peterselieolie een
natuurlijke antidepressiva (5 à 6 druppels), deze peterselieolie laat men
verdampen in de aromalamp, deze kan men bekomen in gespecialiseerde zaken, die
de olie verwerken en verkopen.
Een aftreksel van de gedroogde wortel :
Stimuleert de nier werking, dus kan je gebruiken bij waterzucht,
oedeem, reuma, urineaandoeningen, artritis en niergruis. De egyptenaren gebruikten het al bij
aandoeningen van de urinewegen.
Een vers geplet blad verzacht de irritatie van een insekten
beet. Verse bladen over een wond
werk pijnstillend en kan als noodverband gebruikt worden want het is ook
antiseptisch. Bij oorpijn een paar
blaadjes opgerold en gekneusd (steeltjes laten zitten) in het oor geeft
verlichting.
Verstuikingen verzacht je door de peterselie in wijn gekookt
(zeven of fijnmaken) als papje op de pijnlijke plekken.
Tegen kiespijn kan je een in peterseliepap gedrenkt watje
gebruiken (dit kan je ook voor je oor doen)
Tegen sproeten.... dagelijks wassen met peterseliewater.
Tenslotte nog een paar onbewezen zaken:
Tegen haar uitval peterseliezaad (fijngemalen) in je haar
en dan goed inmasseren.
Tegen wagenziekte.... schijn je de peterselie op de maag
(dus op de huid) te moeten dragen.
Toxiciteit en nevenwerkingen:
Ik wil dit gewoon even vermelden,
peterselie kan bij bepaalde mensen heftige allergische reacties veroorzaken.
Afhankelijk hoe gevoelig je eraan bent uiteraard. Bij langdurig contact bv de bladeren kunnen 2de graads
brandwonden optreden.
Etherische olie kan bij hoge
concentraties schade aan de lever veroorzaken en bij zwangerschap
vruchtafdrijvend werken.
Bewaren
U kan peterselie in een geperforeerde zak in de koelkast bewaren.
Het is ook mogelijk de stengels in een glas water op de vensterbank te
bewaren. Peterselie laat zich ook
goed invriezen. Gedroogde
peterselie bewaart u in een goed afgesloten potje op een donkere en droge
plaats.
Wanneer u in de winkel verse peterselie koopt herkent u de
kwaliteit aan de helder groene kleur van de blaadjes, zonder spoor van
verwelking. Het beste is
peterselie waar zo min mogelijk steeltjes in zitten. De steeltjes zijn
namelijk, naast minder zacht, minder aromatisch. De gekrulde soort is het
gehele jaar door te koop. Men kan
peterselie het beste eerst wassen, uitschudden, in keukenpapier droogrollen en
vervolgens in een afgesloten plasticzak in de koelkast bewaren. In de koelkast
is verse peterselie ongeveer 1 week houdbaar. Gedroogde peterselie is veel
langer houdbaar en in gerechten een prima alternatief.
U wast eerst de peterselie grondig en hakt hem dan fijn. Daarna kan
u alle kanten uit: in sauzen, soepen, bij rauwkost, aardappelen, vis, vlees,
eieren, kaas, kruidenboter en in vinaigrettes.
Hele takjes krulpeterselie kan u ook frituren en als garnering bij
kaas- of garnaalkroketjes serveren. In combinatie met laurier en tijm vormt
peterselie het klassieke 'bouquet garni'.
De bladeren en wortels worden gebruikt. Als smaakmaker pas vóór het opdienen toevoegen aan de
gerechten. Niet meekoken want het aroma verdwijnt totaal. In warme recepten mag
u de peterselie pas op het einde van de kooktijd toevoegen.
Bij meekoken in soepen geeft peterselie deze laatste een bittere
smaak (dus vermijden!).
Wortelpeterselie mag wel meegekookt worden.
Tegenwoordig gebruikt men peterselie veel als garnituur, maar ook
nog steeds om zijn smaak en geur.
Peterselie staat op nummer één bij de versiering van onze koude
schotels. Geeft onze aardappelen
een feestelijke aanblik (fijngesnipperd er bovenop strooien), ook bij
aardappelpuree, worteltjes en erwten, sauzen, vinaigrettes en ook in onze
omelet “fines herbes” is peterselie een graag geziene gast. Ook onze soepen,
vis, kip en zelfs onze kruidenboter komt hij verfijnen. Gefrituurde peterselie
smaakt flets, evenals gekookte of gestoomde.
Gedroogde peterselie is minder werkzaam dan verse (veel
smaakverlies). Diepvriezen kan
zeker, wel niet meer te gebruiken als schotelversiering.
Ondanks de vele verschillende soorten is de gekrulde soort het
meest populair. De Italiaanse smaak is afkomstig van het platte blad. Net als tijm is peterselie een van de
belangrijke ingrediënten van het Franse Bouquet Garni. Verder wordt peterselie zowel als
garnituur als als geur - of smaakelement in salades, soepen, pasta's, boter en
vlees gebruikt.
Wanneer men uien, knoflook of alcohol genuttigd heeft, kan het
kauwen op peterselie de adem verfrissen.
Recepten
Ingrediënten voor 4 personen:
Bereiding:
Tip: het been ingesmeerd met wat mosterd dat nog even gekorst is
op de grill, is een kluifje voor de amateur.
Recept 2: Salade van capellini, selderdraadjes en platte
peterselie
Ingrediënten voor 4 personen:
Bereiding:
Ingrediënten voor 4 personen:
Bereiding:
Ingrediënten:
Bereiding:
TIP: Nu de
krielaardappelen op komst zijn zullen ze wonderwel accorderen met onze vis.
Overige toepassingen:
Beide oliën worden op grote schaal door de voedselindustrie
gebruikt als smaakstof in vooral vleesproducten en sauzen. Het uiterlijk van deze plant met haar
krullerige en speelse bladeren zegt al iets over haar werking. Wordt gebruikt in massage-oliën om een
ondeugende en speelse creativiteit naar buiten te laten komen.
Wordt ook gebruikt als geurstof in parfums en als smaakstof in
levensmiddelen.
Nederlandse wilde planten: Petroselinum
crispum
Henriette’s plant herbarium: Petroselinum crispum
Liber herbarium II: Petroselinum crispum
Den virtuella
floran: Petroselinum crispum
Medicine worldwide: Petroselinum crispum
Toil d’épices: Petroselinum crispum