WERMUT-109
Absintalsem(alsem) - Artemisia absinthium
Composietenfamilie -
Asteraceae (Compositae)
|
Alsem/Absint/ Absintalsem/ Aalst/ Alsemkruid/ Alst/
Els/ Bitteralsem/ Bolterknoppen/ Boterknoppen/ Elst/ Knop van den alsem/
Ruigblad/ Wermoet/ Witte alsem/ Wormoedt |
Wermut/ Biterer Beifuss/ Absinth/ Artenheil/ Eberreis/ Heilbitter/ Magenkraut/ Ölde/
Schweizertee/ Wurmkraut |
Absynthe/ Armoise amère/ Aluine |
WERMUT
+ |
Artemisia absynthium |
Absinthe/ Wormwood |
De soortnaam is afgeleid van de Griekse Godin van de Jacht, Natuur
en de Maan, Artemis, de aan haar gewijde tempels waren ook genezingsoorten en
de Alsem werd ook veel gebruikt voor vrouwenkwalen, een andere uitleg is dat de
naam afkomstig is van de Carische koningin Artemisia, zuster, gemalin en
opvolgster van Mausolus van Carië (inderdaad die van het Wereldwonder in
Halicarnassus, het eerste Mausoleum), zij zou bij het Mausoleum veel Alsems
hebben aangeplant. 'Absinthium komt van het
Griekse woord dat letterlijk 'ongenoegen' betekent, dit heeft te
maken met de zeer bittere smaak van het kruid.
Artemisia (welke soort wordt in deze tekst niet geheel duidelijk)
is een plant die overal groeit.
Hij is zo bekend dat veel mensen hem beschouwen als een onkruid. Voor onze voorouders had het kruid een
veel nobeler status, het was namelijk het kruid van Artemis, de Godin van het
Bos, de Maan, Geboorten en Vruchtbaarheid van Mens en Vee. Artemis bekommerde zich om barende
vrouwen en net als de pijpbloem (Aristolochia) werd de Alsem gebruikt om de
bevalling te bespoedigen. Sommige
kruiden waarvan werd aangenomen dat ze de menstruatie bevorderden werden ook
geacht te werken bij een bevalling om de geboorte te vergemakkelijken en om de placenta
te verwijderen. Het kruid
Artemisia werd met goede reden geassocieerd met Artemis.
De Alsem speelde een belangrijke rol als cultus - en geneeskruid
in de Oudheid. Al in het oude
Egypte wordt het beschreven in de 'Ebers-papyrus' (1550 v. Chr.), daar
aanbevolen als middel tegen de 'uka een kwaal waarvan men niet heeft kunnen
herleiden wat het behelsde en tegen wormen. In voorchristelijke tijd werd
absintalsem bij lijkverbrandingen al op de brandstapel gelegd. Het kruid werd veelvuldig toegepast als
middel om de menstruatie te bevorderen en om abortus te plegen, voor dit
laatste werd het vaak samen met bijvoet gebruikt. Plinius de Oudere vermeldt dat de absintalsem werd geëerd
tijdens de Latijnse Spelen, die plaatsvonden op het Capitool, de winnaar van de
wedstrijd voor vierspannen, kreeg dan een absintkrans als hoogste eerbetoon,
zij stond dan symbool voor gezondheid, aldus Plinius. Plinius de Oudere
vermeldt ook dat de winnaar van het wagenrennen alsemwijn te drinken kreeg om hem
te herinneren aan de bittere aspecten van de overwinning. Ook Dioscorides noemt het kruid
verschillende malen als wondermiddel tegen allerlei kwalen o.a. als kruid om
een kater mee te bestrijden.
Als medicinale plant werd Artemisia absinthium al in de Oudheid
gebruikt om uiteenlopende kwalen te bestrijden, zoals indigestie en hoge
koorts. De plant zou verder
wormafdrijvend en versterkend zijn en de bloedsomloop stimuleren. Aan Artemis,
naast godin van de jacht ook godin van de maan en schutspatrones van de vrouw,
zou de Artemisia haar vermogen danken om de menstruatiecyclus te
reguleren. Vóór de geboorte
van de likeur absint werd alsem meestal voorgeschreven als alsemwijn of
alsemtinctuur.
De bittere smaak van de plant herinnert aan de scherpe kanten van
het bestaan. Salomo stelt de
bitterheid van alsem tegenover de zoetheid van honing: "Want de lippen der
vreemde vrouw druppen honingzeem, en haar gehemelte is gladder dan olie. Maar het laatste van haar is bitter als
alsem, scherp als een tweesnijdend zwaard." In het Boek der Openbaringen
lezen we:
En de derde engel blies op zijn bazuin, en uit de hemel viel
een grote ster die brandde als een fakkel. Zij kwam neer op een derde deel van
de rivieren en op de waterbronnen. De naam van de ster is: Alsem. Een derde
deel van het water veranderde in bittere alsem, en veel mensen gingen dood
doordat het water bitter was geworden.
Opmerkelijk is dat in de Oekraïne een van de benamingen van
absintalsem tsjernobyl zou zijn.
Na de ramp met de kerncentrale van Tsjernobyl in 1986, ontstond de
theorie dat deze tekst een voorspelling van die ramp was. Met name een
aflevering van Michael Palins reisprogramma Pole to pole zorgde voor
de verspreiding van dit verhaal.
De naam Tsjernobyl zou volgens deze theorie het Oekraïense woord
zijn voor de bittere soorten alsem.
Dit laatste is niet helemaal juist: Tsjernobyl is het
Oekraïense woord voor bijvoet, een andere soort uit het Artemisia geslacht.
Het zou ook één van de bittere kruiden zijn geweest van de Pesach,
maar de plant groeide niet in Palestina, maar door een onjuiste bijbelvertaling
is Absintalsem wel het Christelijke symbool geworden voor de droefheid van het
afscheid en voor de afwezigheid (denk aan ons woord 'absent'), na de kerstening
diende de Absintalsem regelmatig als versiering voor lijkbaren en op
grafstenen. Ook was het een
strooikruid dat op vloeren werd verspreid om insecten te weren. In 'Romeo
and Julia' smeert men Absintalsem op de tepel van Julia's min, om haar afkerig
te maken van moedermelk, dit werd ook in werkelijkheid wel gedaan. Een zeer bekend gebruik van het kruid
was in de likeur 'Absinth' die in de 19de eeuw (en nu weer) erg populair
was, maar ook gevaarlijk door de etherische oliën die zich in de plant bevinden
zoals thujon en thujol, deze konden ernstige verschijnselen veroorzaken, zoals
hoofdpijnen, duizeligheid en bij een hoge dosis ook krankzinnigheid,
verwarring, verlamming en soms zelfs de dood, dit verschijnsel werd 'absintisme'
genoemd. Degas schilderde in 1876
een schilderij met de titel "l'Absinthe". Ook in Vermout en
Beerenburg zit Absintalsem, maar in een ongevaarlijke lage dosis.
Absintalsem wordt
ook wel vermoutkruid genoemd, of, om het te onderscheiden van de overige
alsemvariëteiten: grote absint. Tot het geslacht Artemisia behoren zo'n
driehonderd soorten, waaronder de Artemisia dranunculus, die we kennen als
dragon. Voor de bereiding van
likeuren worden onder meer gebruikt: de kleine absint (Artemisia pontica) en de
génépi (de kleine 'Alpenabsint': Artemisia mutellina of Artemisia glacialis).
Een vaste plant uit de Composietenfamilie, ze wordt ongeveer
tussen de 60 en de 100 cm hoog.
Het is een plant met een zilvergroene, gegroefde, donzig behaarde
stengel. De bladeren zijn grijsgroen
aan de bovenzijde, en wit aan de onderzijde, ze zijn zijdeachtig behaard,
gesteeld en diep ingesneden. De
bloemen zijn lichtgeel en knikkend en verschijnen van juli tot september, ze
zijn buisvormig, gegroepeerd in trossen; ze vormen pluimen met
bloehoofdjes. De geur van
het kruid is sterk aromatisch, de smaak zeer bitter. Uiterlijk gelijkt de plant
wel op bijvoet en die gelijkenis betreft ook de werking. Daarom is een
eventuele verwisseling van die planten niet gevaarlijk. Absint-alsem is echter kleiner; heeft
zijdeachtig vilt op stengels en bladeren en draagt kogelvormige, gle
bloemhoofdjes. De stengels van
bijvoet zijn meest roodaangelopen en de bloemen zijn roodachtig. De absint-alsem heeft een voorkeur voor
rotsige plaatsen en een droge grond.
Aan rivieroevers en in wijnbergen.
In Nederland is de absintalsem vrij zeldzaam aan wegen en dijken op
zandgrond; ook in duinen maar elders in Europa vomt ze algemener voor, vooral
langs de kusten in West-Europa en in andere streken met een mild klimaat; komt
ook in Azië en Noord-Amerika voor.
Absint komt in Nederland voor in Limburg en groeit hoodzakelijk op droge
kiezelachtige plaatsen. Elders
bevries hij tijdens strenge winters.
Andere alsemsoorten
·
Bijvoet - Artemisia vulgaris
·
Wilde Averuit - Artemisia campestris campestris
·
Zeealsem - Seriphidium maritimum (Artemisia maritima)
·
Citroenkruid - Artemisia abrotanum
·
Zomeralsem - Artemisia annua
·
Dragon - Artemisia dracunculus
Signatuur
De diep ingesneden bladeren wijzen op een grote samentrekkende
kracht, de grijsgroene kleur wijst op een sterke werking. De beharing op stengel en blad is een
aanduiding voor een werking op huid en slijmvliezen, de haren zijn aan de
onderkant van het blad wit, een indicatie voor de slijmvliezen van de
baarmoederwand. De hele plant
maakt een taaie indruk, de gele bloemen wijzen op een werking op de
spijsvertering. De individuele
planten kunnen heel oud worden, zelfs voor een vaste plant. Ze kunnen veel zon verdragen, staat met
voorkeur op wat schrale grond, kortom een plant met een enorme weerstand. Absintalsem behoort tot de Amara
aromatica.
Gebruikt plantendeel: HERBA ABSINTHII
(Summitates absinthii)
·
0,25 tot 1,32 % etherische olie (bestaande uit o.a.
absinthol, thujon thujol, fellandreen en thuylacetaat) is blauw gekleurd door
auleen. Daarnaast bevat de olie veel terpenen, in de vorm van ketonen als
kamfer (17%) en thujon (50-60%), in de vorm van onverzadigde koolwaterstoffen
als pineen en thujeen, en in de vorm van alcoholen als thujol (gevormd uit
thujon gedurende de ontwikkeling van de plant). Met name aan het bestanddeel
thujon (C10H16O) zijn toxische effecten van absint toegeschreven. Dit komt voor in de isomere vormen
alfa- en beta-thujon. Met name de
alfa-isomeer zou bioactief zijn.
·
Zuren
·
Veel bitterstoffen: absinthine (zelf een mengsel van
verscheidene bitterstoffen) en anabsinthine (sesquiterpeenlacton) en artabsine
(dat ook een blauwgroene kleur geeft aan de olie)
·
Flavonoïden
·
Glycosiden
·
Looistof
NB.: Voor de bloei is het gehalte aan thujol hoog, tijdens de
bloei is het gehalte aan thujon
hoog.
Vooral de zachtere, bovenste delen tegen de bloeitijd wordt
geoogst en gebundeld te drogen gehanden op een luchtige plek.
Gebruik
Men gebruikt de bloeiende toppen. De thujon lost makkelijker op in water dan in alcohol, dus
een thee is in dit geval rijker aan inhoudsstoffen dan de Ø , wel heeft de thee
een zeer bittere smaak, men kan dit opvangen door er pepermunt of kruizemunt
aan toe te voegen. Er wordt ook
een etherische olie van het kruid gemaakt. Wilde absintalsem is geneeskrachtiger dan gekweekte.
Spijsvertering
Wanneer bittere kruiden als absintalsem in aanraking komen met de
bitterreceptoren in de mond, brengen ze in de maagwand de afscheiding op gang
van het hormoon gastrine, dat de eetlust opwekt en de productie van
spijsverteringssappen en gal verhoogt, te wijten aan de bittersrof absinthine;
door prikkeling vna het mondslijmvlies wordt reflectorisch de maagsapsecretie
gstimuleerd zodat hypoaciditeit wordt tegengegaan.
Het kan gebruikt worden bij indigestie, vooral als deze
veroorzaakt worden door een tekort aan maagsappen. Ook bij galstoornissen, verder bevorderd het uiteraard de
eetlust. (Verteringszwakte verbergt een gebrek aan eetlust en slechte
maagfunctie met windzucht en vol gevoel een zieke galblaas. Daarbij kan het gaan om galstenen, een
slechte galafvoer of een
chronische ontsteking). Voor
absint-alsem maakt het geen verschil.
Een ‘onrustige’ gal levert klachten en absint-alsem kan de rust weer
herstellen. De cholecystospathie
zelf wordt gunstig beïnvloed; bijzonder geschikt is het kruid voor
nabehandeling van galkolieken. Ernstige galaanvallen kunnen door absint niet
geneutraliseerd worden, daarentegen zullen matige galklachten wel aan de
toediening van absint beantwoorden. Profylactisch werkt reeds een kopje thee
per dag. Afwijkingen van het dieet
kunnen goed worden gemaakt met 20 tot 30 druppels tinctuur. Ook galstoringen na opwinding en sterke
belasting worden ermee ingedamd. Sterkere galmiddelen zijn bv. munt en curcuma.
Absint is nuttig als resistentie verhogende drogerij: het maakt
het lichaam meer weerstandig tegen bv. griep. Ook tijdens post- griep- of post-infectueuze perioden heeft
de tonifiërende werking van absint een gunstige invloed. De werking van
absint-alsem bij griep en verkoudheid is gering te noemen, maar toch is
gebleken dat dit kruid als ‘tonicum amarum’ de ziekteduur verkort en het gevoel
van ‘zich welbevinden’ verhoogt.
Het is een probaat kruid tegen wormen, vooral rondworm en
aarsmaden. Verder algeheel versterkend en reinigend, helpt bij infecties en
koorts. Gaat winderigheid
tegen. Zeer rijk aan vitaminen en
mineralen, vroeger in gebruik tegen scheurbuik.
Vrouwenkwalen
Alsem wekt de menstruatie op. Versterkt de baarmoeder. Artemisia
is onderzocht en het heeft inderdaad een grote invloed op de
vruchtbaarheid. In een
wetenschappelijk onderzoek uit 1979 op ratten, leidde 10 mg scoparone
(geïsoleerd uit de Alsem) tot een 100% terminatie van de zwangerschap, nadat
het de eerste 7 dagen na de geslachtsgemeenschap werd gegeven. Artemisia heeft mogelijk ook een
invloed op de spermaproductie.
Geen wonder dat het kruid in verband met gebracht zowel vruchtbaarheid,
door het stimuleren van de menstruatie en onvruchtbaarheid bij mens en dier.
Opgepast alsem is een contraceptief en aborterend kruid!
Bij gebrek aan eetlust
·
40 gr Alsembladeren en – bloemen
·
40 ml Brandewijn en een liter witte wijn
·
De bladeren en de bloemen gedurende vijf dagen in de
brandewijn laten macereren
·
De wijn eraan toevoegen en opnieuw vijf dag en laten staan,
filtreren en op de fles bewaren
·
Een glaasje van deze likeur voor de maaltijd wekt eetlust
op. Kauwen op Alsemblad heeft dezelfde werking.
Alsemelixer
·
30 gr bloeiende Alsemtoppen
·
20 gr Gentiaan
·
20 gr Sinaasappelschil
·
20 gr Cascarilla
·
3 gr Aloë
·
15 gr Rabarber
·
700 ml 45% alcohol
·
Alle genoemde plantendelen 10 dagen in de alcohol laten
macereren
·
Filtreren en het elixer op fles bewaren
·
Een eetlepel nuttigen voor de maaltijd.
Alsemwijn
·
een kwart liter Malagawijn
·
5 gr Alsem
·
5 gr Cascarilla
·
5 gr Gentiaan
·
5 gr Mirre
·
6 gr Kamille
·
10 gr Sinaasappelschil
·
5 gr Potassiumcarbonaat
·
Alle ingrediënten ook de wijn, in een goed gesloten schaal
doen en gedurende 4 dagen laten macereren.
·
Filtreren en op fles bewaren
·
Dosis: een theelepel in een glas water, 10 minuten voor de
maaltijd.
Thee bij wormen
·
8 gr Alsemtoppen in een liter kokend water
·
Een uur laten trekken, in de morgen drinken.
·
Bij het zetten van thee lost thujon minder gemakkelijk op
als in alcohol. De thee is bitter
en daarom worden er vaak andere kruiden zoals pepermunt aan toegevoegd. De bittere smaak moet niemand ervan
weerhouden het middel als thee of als tinctur te benutten. De thee hoeft men niet te zoeten, want
bitter en zoet geven nooit een harmonische smaak. Bovendien wordt de werking erdoor beïnvloedt.
Oudegyptisch recept voor pijn aan de anus
van demonische oorsprong:
·
1/8ste deel Absintalsem
·
1/16de deel Jeneverbessen
·
1/32ste deel zoet bier
·
Laten trekken
zeven dagen
·
Vier dagen
achter elkaar drinken.
Een absintaftreksel op water:
·
Absintbladeren in een pot of pan doen en er kokend water
overgieten en tot afkoeling laten staan
·
5 gram gedroogde plant op 1 l water
·
Laten trekken en zeven.
Dit kan gebruikt worden als koortswerend middel, verdrijft
maaggassen en is tegen de slechte adem ten gevolge van een bedorven maag.
Het aftrreksel helpt ook als oogwater bij bakteriële
oogziekten en om atonische (verslapte) wonden mee uit te wassen.
Bij waterzucht (= oedeem = overmatige ophoping van lichaamsvocht
in de ruimte tussen de lichaamscellen) wordt een aftreksel gebruikt op
kokende witte wijn (jammie); 30 gram plant op een 1/2 liter l wijn. Maar jammer genoeg maar twee
desertlepels per dag.
Een aftreksel van bier; laat 4 dagen 30 gram plant
trekken op 1l bier. Dit helpt
tegen oxyuren (aarsmaden) witte wormpjes van 1 cm lang die in het
darmkanaal leven; een borrel glaasje per dag op de nuchtere maag. (niet langer
als 4 dagen)
Homeopathisch gebruik:
Het homeopathicum ‘Absinthium’ wordt uit de verse, jonge bladeren
en bloemen bereid. Het wordt
gebruikt bij epileptische toevallen, nerveuze en hysterische krampen. Aanbevolen worden de potenties D2
en D12.
Daarvan geeft men drie tot vijfmaal daags 5 tot 15 druppels.
Dosis:
Herba absinthii: 1 g kruid op 1 tas
water. Bereid als warm infuus
(niet koken), 10 minuten laten trekken.
Absintthee wordt war en na de maaltijden gedronken. De drank wordt niet gezoet (zoet en
bitter is onverenigbaar).
Een kuur met absintthee of absinttinctuur zal niet langer dan 3
tot 4 weken worden toegepast. Wel
kan men na een onderbrekingsperiode de kuur hernemen.
Pulvis abinthii: 1 g, 3 maal per dag, voor de maaltijden.
Extractum siccum absinthii: 200 mg per keer, 2 tot 3 maal per dag
voor de maaltijden.
Tinctura absinthii: 20 tot 40 drupperls, 2 tot 3 maal per dag voor
of na de maaltijden al naargelang men een eetlustbevorderend of digestief
effect beoogt.
Artenisia absinthium M.T. (Ø) = 3 maal 20 druppels per dag.
NB.: De meest gebruikelijke en minst gevaarlijke toedieningsvormen
zijn de tinctuur en het thee-infuus.
Toxiciteit en nevenwerkingen:
Ook al wordt absint bij overmatig gebruik
een gif, de plant blijkt ook een kostbaar genezende werking te hebben. Blijf bedenken dat bij een langdurig
gebruik (meer als 10 dagen) absint het zenuwgestel kan aantasten. Elk geneesmiddel kan gif worden bij
teveel en te vaak gebruiken.
Absintalsem wordt nog steeds veel toegepast in een aantal
kruidenbitters (absintdranken) of kruidenlikeuren (aperatieven) o.a. in
‘Beerenburg’ (net als de kalmoes) en in de fabricage van ‘vermouth’.
Actueel gebruikt men hiervoor thujonarme absint.
Ook als keukenkruid wordt het wel toegepast vooral bij vlees en
gevogelte.
Dit kruid en bijvoet kan men concurrenten noemen. De ene huisvrouw doet bv. wat
absint-alsem bij de gebraden gans; een ander geeft de voorkeur aan
bijvoet. Beide planten kruiden de
spijzen met een aromatische bitterstof en zorgen voor een goede vertering van
nogal zware spijzen. Beiden
kruiden zijn dus gezond en geschikt voor vette schotels.
Ook kan men het kruid gebruiken om insecten te verdrijven. In de hondenmand tegen vlooien
bijvoorbeeld.
De plant levert een
gele kleurstof op die bij het verven van stoffen van wol, na beitsen, groen
kleurt. Vooral vroeger gebruikte
men de plantentoppen om tussen kleren en onder hun bed te leggen om insecten te
weren.
Liber
herbarium II: Artemisia absinthium
Henriette’s plant
photos: Artemisia absinthium
Den virtuella floran: Artemisia
absinthium
Heilpflanzen: Artemisia
absinthium
Heilfastenkur: Artemisia absinthium
Medicine worldwide: Artemisia absinthium
Das Grosse heilpflanzenlexikon: Artemisia absinthium
Plantes sauvages: Artemisia
absinthium
Poder natural: Artemisia absinthium
Afbeeldingen
met google:
Artemisia
absinthium