Werkgroep Fysica:
Daguitstappen naar kruidentuinen
Bezoek aan de abdij 't Park in Heverlee
21
juni 2003
1. Bezoek aan de abdij 't Park in Heverlee
De Norbertijnen (stichter Norbertus), de
premonstratenzers (Prémontré, 10 km ten westen van Laon, hier werd in 1121 het
stamklooster gesticht) of de witheren zijn dezelfde monniken. De witheren waren
in gekleed in een wit wollen habijt omdat ze de armoede wilden beleven, want
het kleuren van wol kostte in die tijd nog veel geld.
In 1129 werd de abdij in Leuven gesticht door
Godfried I (met de baard). Dat was de derde in België na St. Michiel in
Antwerpen in 1124, en de abdij van Grimbergen in 1128. De abdij in Leuven kwam
op een plaats waar veel volk kwam. Gedurende de M.E. en de nieuwe tijd was ze
een centrum van wetenschap en kunst. De monniken waren eigenlijk kanunniken,
maar dat woord heeft nu een andere betekenis.
Tussen 1000 en 1100 was de graaf van Leuven ook
beschermheer van Gembloux, heer van Ukkel (en Brussel), markgraaf van
Antwerpen, en erkend door de heren van 's Hertogenbosch als hun meerdere.
Na 1200 kwam de hertog naar Keizerberg. Hij
bezat een jachtdomein: dat was het park van de hertog; de abdij werd de abdij
van het park.
-----------------------
We gaan nu de refter binnen. Als de
monniken hier aten, deed de lector 's middags een lezing uit het Oude Testament
en 's avonds uit het Nieuwe Testament. De juiste klemtoon was belangrijk en de
lector moest opnieuw beginnen tot het juist was. Een klok werd gebruikt om een
duidelijk teken te geven.
Het halfverheven beeldhouwwerk is in de barok
een 20 cm hoog, maar hier is het hoger (tot 70 cm).
De architect Henscher werkte ook voor de kerk
van Perk, de kerk van Carolus Borromeus in Antwerpen, het Brouwershuis in Gent.
De beelden tegen het plafond werden (op de grond) gemaakt van meel,
paardenhaar, koeienhaar e.a. De kunst was om de indruk die tegen het plafond
gewekt zou worden te voorzien.
--------------------------
De bouw van een klooster volgde steeds eenzelfde
stramien. In het noorden lag het belangrijkste gebouw, in dit geval de kerk.
In het zuiden kwam de bibliotheek, in het oosten
de slaapzalen (voor het morgenlicht), in het westen het kwartier van de
lekenbroeders. De galerij werd dichtgemaakt wegens de winterkoude.
-------------------------
De abdij werd in 1789 afgeschaft door de
Oostenrijker Jozef II. Dit duurde niet lang, maar men leerde wat te doen als er
een opheffing kwam. Ongeveer tien jaar later werd de abdij afgeschaft door de
Fransen. De kunstvoorwerpen werden bij families ondergebracht of in de muren
gestoken. Het pensioen dat de kloosterlingen kregen werd bijeengebracht en dit
geld zou gebruikt worden om het klooster terug te kopen.
In de Hollandse periode konden de oude
kloosterlingen niet meer leven en werden de glasramen verkocht. Later werden de
glasramen teruggekocht.
----------------------
In de bibliotheek
was er in het begin ook een scriptorium: dit werden boeken gekopieerd, niet met
de bedoeling aan kunst te doen. De zware boeken op perkament geschreven werden
ter plaatse geraadpleegd. Kostbare werken werden eventueel met een ketting
vastgemaakt. Met het ontstaan van de boekdrukkunst rond 1550 verdween
geleidelijk het scriptorium.
In 1672 werkte architect Henscher met een helper 105 dagen om het
plafond van beelden te voorzien. Dit kunnen we opmaken uit het oude rekenboek
van de prior. Aan de zuidkant zien we beelden van de 4 evangelisten Matheus,
Marcus, Lucia en Johannes, aan de noordkant enkele kerkelijke
hoogwaardigheidsbekleders (bijv. Ambrosius, bisschop van Milaan), wat wijst op
de invloed van de contrareformatie. We zien ook Gregorius, die eerst prefect
van Rome was, later priester en paus werd, en de religieuze muziek liet noteren
(Gregoriaanse muziek). Vooraan zien we ook een afbeelding van Henscher zelf met
hoed (zie links op volgende afbeelding);
hij was voorstander om meer wetenschappelijke boeken in de bibliotheek
te brengen. Op dit ogenblik zijn er slechts enkele waardevolle boeken aanwezig.
-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-
2. Bezoek aan de kruidentuin van Abdij van ’t Park te Heverlee op 21-06-2003.
De tuin is aangelegd met recuperatiematerialen van de afbraak van de
kerk. In het midden zien we een cirkel en een vierkant: het vierkant zou
verwijzen naar de aarde, de cirkel is symbool voor de hemel. Men kan gaan van
de aarde naar de hemel. Vier paden zijn geïnspireerd door de 4 rivieren in de
tuin van Eden. Vier tuintjes zijn aangelegd met planten die verband houden met
de vier elementen, waarbij Hippocrates (geboren ca. 460 v. Chr.) en Hildegard
van Bingen e.a. werden geraadpleegd. In het noorden is een tuintje met planten
die doen denken aan het element water, zoals moerasspirea; in het oosten komt het element lucht aan bod; in het zuiden het element vuur en in het westen het element aarde.
Zo wijst de rode roos op vurige passie, de koningskaars werd vroeger in
was gedoopt en diende zo als fakkel.. Vuurplanten zijn bonenkruid, rozemarijn,
hysop, salie, oregano.
Sint-janskruid is de plant van deze dag (21 juni). Het blad heeft kleine
gaatjes. We plukken de bloemen best 's middags.
Als we deze bloemen in witte
amandelolie (of olijfolie, zonnebloemolie) in de zon zetten gedurende een week
en het door een neteldoek doen, zouden we een goede olie bekomen tegen
brandwonden; "zouden",
want Hildegard van Bingen zegt alleen het volgende:
(- Hypericum
perforatum L. (sint-janskruid, hertshooifam.))
Het
sint-janskruid is koud en
(R1-576) is
nuttig voor het vee op de weide. Voor de geneeskunde is het niet erg nuttig,
omdat het een verwilderd en verwaarloosd kruidje is.
PL De Hartenauwe, 1208 D
Verslag: Jos Grauls
P.S.- Nu laat ik dokter L. Van Hecken aan het woord voor een verslag:
-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-
21-6-2003
Op een zonnige zaterdag bezochten we de mooi aangelegde kruidentuin
van de abdij van ’t park te Heverlee. We kregen deskundige uitleg van Véronique, vertegenwoordigster van de
firma Soria. Maar als Hildegard-vrienden willen we toch ook weten wat Hildegard over deze kruiden
en hun nut geschreven heeft.
Daarom enkele toelichtingen vanuit de Fysica.
1)
Het moederkruid
“Moederkruid is warm en heeft een zacht sap. Voor pijnlijke
ingewanden is het als een zachte zalf. Wie last heeft van de ingewanden moet
moederkruid met water en vet of olie koken, en er fijn meel aan toevoegen en zo
een soep maken en die eten en dat geneest de ingewanden.
En als vrouwen hun regels hebben moeten ze die soep drinken en eten,
en dat geeft een zachtere en lichtere reiniging van slechte sappen (livores) en
inwendige rottigheden (interiorum foetidorum), en bevordert de menstruatie”. (PL "De Metra", 1177 C)
Wie deze soep wil maken vindt daarover ook concrete richtlijnen in het
boek “Gezond door het leven met Hildegard” van Lieve van den Borre, pag. 116.
Het wordt door Dr. Herzka als het universeel vrouwenmiddel omschreven. (Grosze Hildegard-Apotheke,
pag.113).
De officiele Latijnse naam is Chrysanthemum Parthenium.
De plant lijkt op Kamille en is er nauw mee verwant.
Dit recept kan gebruikt worden bij darmkrampen, menstruatiepijnen,
gestoorde menstruatie.
2) De bijvoet
Bijvoet is zeer warm en zijn sap is zeer nuttig. Als hij gekookt wordt
en in moes gegeten wordt, geneest hij zieke ingewanden en verwarmt de koude
maag. …. (PL 1171, "De Biboz")
Met dit kruid heb ik een goede ervaring gehad in de praktijk bij een
vrouw met spastisch colon.
Dus mensen die lijden aan spastisch colon, darmkramp of prikkelbare
darm, moeten deze plant als groente eten bij hun spelt. Klaarmaken zoals
spinazie.
3)
De Koningskaars
Koningskaars (Wullena, wolkruid, koningskaars) is warm en droog en ietwat koud. En wie een zwak en droevig
hart heeft moet wolkruid of met vlees of met vis of in pannenkoeken zonder
andere kruiden gereed maken en dikwijls eten. Dat versterkt zijn hart en maakt
het blij.
Maar ook wie een hese stem
heeft of een schorre keel, en wie last heeft op de borst, moet wolkruid en
venkel in gelijke hoeveelheden in wijn koken, door een doek zeven en dikwijls
drinken. Zo zal hij zijn stem terugkrijgen en het geneest zijn borst. ( PL
1180, "De Wullena")
4)
De Weegbree
Weegbree is warm en droog. Neem dus weegbree en pers er sap uit. Zeef
dit door een doek en temper dit met wijn of honing en geeft dit te drinken aan
hem die door “reumatische pijnen” geplaagd wordt en de reuma zal ophouden. ("gicht
cessabit")
En als een spin of een ander insect de mens raakt of
steekt dan moet men onmiddellijk die steekplaats met het sap van de weegbree
inwrijven en het zal hem beter gaan.
( PL 1169, "De Plantagine")
Nu we naar de zomer gaan is dit zeker een middel dat onmiddellijk door
iedereen toepasbaar is en van nut kan zijn.
--------------------------------------
Goede vakantie en tot de volgende keer.
Louis
-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-